Alles over regeneratieve landbouw

Regeneratieve landbouw is een opkomende benadering die steeds meer belangstelling wekt, zowel bij landbouwers als bij wetenschappers en consumenten. Hoewel er nog geen universele definitie bestaat, vatten wij ze op als een aanpak die erop gericht is bodems te regenereren én het volledige landbouwecosysteem te versterken. Ze beoogt de werking, de autonomie en de veerkracht ervan te verbeteren tegenover de huidige uitdagingen, met name die van het klimaat.

Om deze doelstellingen te bereiken steunt regeneratieve landbouw op natuurlijke processen die de biologische kringlopen in de bodem herstellen en versterken. Die processen rusten vaak op vijf fundamentele pijlers:

Permanente bodembedekking: de bodem beschermen tegen externe invloeden (erosie, uitspoeling) door het hele jaar door een vegetatieve bedekking te behouden via teelten, gewasresten en groenbedekkers/tussenteelten.

Teeltdiversiteit: gewassen afwisselen en/of combineren om biologische interacties te stimuleren en soortspecifieke ziekten en plagen te helpen voorkomen.

Minder bodembewerking: mechanische verstoring beperken om de bodemstructuur en het bodemleven (microfauna) te behouden.

Geïntegreerde systemen:

• akkerbouw en veehouderij combineren om nutriëntenkringlopen te sluiten en interacties tussen soorten te benutten, onder meer via regelmatige aanvoer van stalmest/effluenten en andere organische materialen om het organische-stofgehalte van de bodem te verhogen;

• biodiversiteit op het bedrijf bevorderen via landschapselementen zoals agroforestry/boslandbouw en veldranden.

Minder synthetische inputs: door de toediening van inputs te optimaliseren (techniek en timing/plaatsing), maar ook door natuurlijke oplossingen voor biocontrole en bemesting te gebruiken.

Regeneratieve landbouw past binnen een bredere benadering: de agro-ecologie. Die omvat zowel ecologische, economische als sociale principes om duurzame voedselsystemen te ontwikkelen doorheen de hele keten, van producent tot consument, inclusief verwerkers (meer info over agro-ecologie: TERRAE agro-ecologie en de FAO). Regeneratieve landbouw legt de nadruk op de technische aspecten van landbouwsystemen en wil landbouwbedrijven ontwikkelen als volledig functionerende agro-ecosystemen.

Door regeneratieve praktijken toe te passen, kunnen landbouwers:

• Hun kosten verlagen: minder inputs, beter beheer van hulpbronnen.

• Hun veerkracht versterken: bodems en gewassen die beter bestand zijn tegen klimaatschommelingen.

• Hun producten beter valoriseren: inspelen op een groeiende vraag naar milieuvriendelijke productie.

• Vergoed worden voor geleverde ecosysteemdiensten, onder meer voor koolstofvastlegging.

Regeneratieve landbouw wil geen wonderoplossing of rigide norm zijn. Ze nodigt vooral uit om anders te werken, gesteund op biologische mechanismen, om landbouwsystemen duurzamer en performanter te maken. Elk bedrijf is uniek, en regeneratieve praktijken kunnen aan elke context worden aangepast.

Regeneratieve landbouw en conserverende landbouw (ACS – Agriculture de Conservation des Sols) delen gemeenschappelijke principes om de bodemgezondheid te verbeteren, maar ze verschillen in aanpak en doelstellingen.

ACS is een landbouwsysteem dat steunt op drie kernprincipes (die ook terugkomen in regeneratieve landbouw) om de bodemstructuur te behouden en te verbeteren:

• Minder bodembewerking: het ploegen afschaffen of beperken om erosie te vermijden en het bodemleven te bevorderen.

• Permanente bodembedekking: gebruik van groenbedekkers of gewasresten om de bodem te beschermen en de vruchtbaarheid te verbeteren.

• Teeltdiversificatie: rotaties en mengteelten om biodiversiteit te stimuleren en ziekten te beperken.

ACS richt zich vooral op het behouden van bodemvruchtbaarheid en het verminderen van erosie door menselijke verstoring te minimaliseren. Regeneratieve landbouw voegt doorgaans twee extra principes toe: de herintroductie van veehouderij en het bevorderen van biodiversiteit, onder meer via agroforestry/boslandbouw, maar ook via het verminderen van synthetische inputs.

ACS is vooral een preventieve aanpak die de bodemkwaliteit wil behouden door degradatie te beperken. Regeneratieve landbouw is eerder herstellend en proactief: ze wil de bodemgezondheid én de landbouwecosystemen herstellen en verbeteren.

Beide benaderingen zijn complementair en kunnen worden gecombineerd, afhankelijk van de doelstellingen en de beperkingen van elk bedrijf.